भगवान विश्वकर्मा – देवताओं के दिव्य इंजीनियर | Lord Vishwakarma Puja & Significance

भगवान विश्वकर्मा देवताओं के शिल्पकार, वास्तुकार और इंजीनियर माने जाते हैं। स्वर्गलोक, द्वारका, पुष्पक विमान और दिव्य अस्त्र-शस्त्रों के निर्माता के रूप में वे सृष्टि के निर्माण पक्ष का प्रतीक हैं। कारीगर, इंजीनियर, वास्तुविद् और तकनीकी कार्यों से जुड़े लोग उन्हें अपना आराध्य मानते हैं।

श्री विश्वकर्मा स्तुति

श्लोक 1

पञ्चवक्त्रं जटाजूटं पञ्चादशविलोचनम् ।
सद्योजाताननं श्वेतं वामदेवं तु कृष्णकम् ॥१॥

हिंदी अर्थ:
भगवान विश्वकर्मा पाँच मुखों वाले, जटाजूट धारण करने वाले तथा पंद्रह नेत्रों से युक्त हैं। उनका सद्योजात मुख श्वेत और वामदेव मुख कृष्ण वर्ण का है।

English Meaning:
Lord Vishwakarma has five faces, matted hair, and fifteen eyes. His Sadyojata face is white, while the Vamadeva face is dark in complexion.


श्लोक 2

अघोरं रक्तवर्णं तत्पुरुषं पीतवर्णकम् ।
ईशानं श्यामवर्णं च शरीरं हेमवर्णकम् ॥२॥

हिंदी अर्थ:
उनका अघोर मुख रक्त वर्ण का, तत्पुरुष पीत वर्ण का, ईशान श्याम वर्ण का है तथा उनका संपूर्ण शरीर स्वर्ण के समान तेजस्वी है।

English Meaning:
Aghora is red, Tatpurusha is yellow, Ishana is dark, and His divine body shines like pure gold.


श्लोक 3

दशबाहुं महाकायं कर्णकुण्डलमण्डितम् ।
पीताम्बरं पुष्पमाला नागयज्ञोपवीतनम् ॥३॥

हिंदी अर्थ:
वे दस भुजाओं वाले, विशाल शरीरधारी हैं। उनके कानों में कुण्डल हैं, वे पीताम्बर धारण करते हैं और पुष्पमाला व नाग यज्ञोपवीत से सुशोभित हैं।

English Meaning:
He has ten arms and a majestic form, wears earrings, yellow garments, flower garlands, and the sacred serpent-thread.


श्लोक 4

रुद्राक्षमालाभरणं व्याघ्रचर्मोत्तरीयकम् ।
अक्षमालां च पद्मं च नागशूलपिनाकिनम् ॥४॥

हिंदी अर्थ:
वे रुद्राक्ष माला और व्याघ्रचर्म धारण करते हैं। उनके हाथों में जपमाला, कमल, नाग, त्रिशूल और पिनाक शोभित हैं।

English Meaning:
He wears Rudraksha beads and tiger skin, holding a rosary, lotus, serpent, trident, and the sacred Pinaka bow.


श्लोक 5

डमरुं वीणां बाणं च शङ्खचक्रकरान्वितम् ।
कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वजीवदयापरम् ॥५॥

हिंदी अर्थ:
उनके हाथों में डमरु, वीणा, बाण, शंख और चक्र हैं। उनका तेज करोड़ों सूर्यों के समान है और वे सभी जीवों पर करुणा करते हैं।

English Meaning:
Holding the damaru, veena, arrow, conch, and discus, He radiates the brilliance of millions of suns and shows compassion to all beings.


श्लोक 6

देवदेवं महादेवं विश्वकर्म जगद्गुरुम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशान्तये ॥६॥

हिंदी अर्थ:
देवों के देव, महादेव, जगद्गुरु भगवान विश्वकर्मा का प्रसन्न मुख से ध्यान करने पर सभी विघ्न शांत हो जाते हैं।

English Meaning:
Meditating upon Lord Vishwakarma—the supreme deity and teacher of the universe—removes all obstacles.


श्लोक 7

अभीप्सितार्थसिद्ध्यर्थं पूजितो यस्सुरैरपि ।
सर्वविघ्नहरं देवं सर्वावज्ञाविवर्जितम् ॥७॥

हिंदी अर्थ:
जो देवताओं द्वारा भी पूजित हैं, वे भगवान विश्वकर्मा इच्छित कार्यों की सिद्धि करते हैं और सभी बाधाओं का नाश करते हैं।

English Meaning:
Worshipped even by the gods, Lord Vishwakarma grants desired success and destroys all hindrances.


श्लोक 8

आहुं प्रजानां भक्तानामत्यन्तं भक्तिपूर्वकम् ।
सृजन्तं विश्वकर्माणं नमो ब्रह्महिताय च ॥८॥

हिंदी अर्थ:
मैं भक्तिपूर्वक सृष्टि करने वाले, भक्तों के कल्याणकर्ता और ब्रह्महितकारी भगवान विश्वकर्मा को नमन करता हूँ।

English Meaning:
With deep devotion, I bow to Lord Vishwakarma—the divine creator, benefactor of devotees, and upholder of cosmic order.


मंत्र

ॐ विश्वकर्माय नमः॥

🌼 लाभ (Benefits of Worshiping Lord Vishwakarma)

  • कार्यक्षेत्र में कौशल, रचनात्मकता और सफलता

  • मशीन, औजार व तकनीकी कार्यों में सुरक्षा

  • व्यवसाय और उद्योग में वृद्धि

  • वास्तु एवं निर्माण कार्यों में सकारात्मक ऊर्जा

  • ज्ञान, अनुशासन और कर्मयोग की प्रेरणा

❓ FAQ 

Q1. भगवान विश्वकर्मा कौन हैं?

भगवान विश्वकर्मा देवताओं के शिल्पकार और दिव्य इंजीनियर हैं, जिन्होंने स्वर्ग, द्वारका और अनेक दिव्य रचनाएँ बनाई।

Q2. विश्वकर्मा पूजा क्यों की जाती है?

विश्वकर्मा पूजा कार्यस्थल, औजारों और मशीनों की सुरक्षा व उन्नति के लिए की जाती है।

Q3. भगवान विश्वकर्मा किनके आराध्य देव हैं?

इंजीनियर, कारीगर, वास्तुकार, लोहार, बढ़ई और तकनीकी क्षेत्र से जुड़े लोग।

Q4. विश्वकर्मा पूजा का मुख्य लाभ क्या है?

कार्य में सफलता, तकनीकी दोषों से मुक्ति और सकारात्मक प्रगति।