गुप्त नवरात्रि के पावन अवसर पर दशमहाविद्या स्तोत्र का विशेष महत्व है। माँ काली से लेकर माँ कमला तक दस महाविद्याएँ ब्रह्मज्ञान, शक्ति, तंत्र सिद्धि और आध्यात्मिक उन्नति का प्रतीक हैं। इस स्तोत्र व मंत्रों का जप साधकों को आंतरिक बल, गुप्त सुरक्षा और देवी कृपा प्रदान करता है।

दस महाविद्या स्तोत्र

॥ 1 ॥

श्लोक
नमस्ते चण्डिके । चण्डि । चण्ड-मुण्ड-विनाशिनि ।
नमस्ते कालिके । काल-महा-भय-विनाशिनी ॥

हिन्दी अर्थ
हे चण्डिका! चण्ड और मुण्ड का नाश करने वाली देवी,
हे कालिका! महान कालरूपी भय को नष्ट करने वाली, आपको नमस्कार है।

English Meaning
Salutations to Goddess Chandika, destroyer of Chanda and Munda.
Salutations to Goddess Kali, the remover of the great fear of death and time.


॥ 2 ॥

श्लोक
शिवे । रक्ष जगद्धात्रि । प्रसीद हरि-वल्लभे ।
प्रणमामि जगद्धात्रीं, जगत्-पालन-कारिणीम् ॥

हिन्दी अर्थ
हे शिवे! हे जगत की माता! संसार की रक्षा कीजिए।
हे विष्णु की प्रिया! प्रसन्न हों। मैं जगत का पालन करने वाली देवी को नमन करता हूँ।

English Meaning
O Auspicious Mother, protector of the universe, please protect us.
Beloved of Lord Vishnu, I bow to You, the sustainer of the world.


॥ 3 ॥

श्लोक
जगत्-क्षोभ-करीं विद्यां, जगत्-सृष्टि-विधायिनीम् ।
करालां विकटा घोरां, मुण्ड-माला-विभूषिताम् ॥

हिन्दी अर्थ
जो सृष्टि की रचना करने वाली दिव्य विद्या हैं,
भयानक और उग्र स्वरूप वाली, मुण्डमाला से अलंकृत देवी को नमन।

English Meaning
I bow to the Divine Knowledge who creates and transforms the universe,
fierce in form and adorned with a garland of skulls.


॥ 4 ॥

श्लोक
हरार्चितां हराराध्यां, नमामि हर-वल्लभाम् ।
गौरीं गुरु-प्रियां गौर-वर्णालंकार-भूषिताम् ॥

हिन्दी अर्थ
भगवान शिव द्वारा पूजित, शिव को अत्यंत प्रिय,
गुरुओं को प्रिय, गौर वर्ण से सुशोभित गौरी देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to Gauri, worshipped by Lord Shiva, beloved of Him,
adored by gurus and radiant with divine beauty.


॥ 5 ॥

श्लोक
हरि-प्रियां महा-मायां, नमामि ब्रह्म-पूजिताम् ।
सिद्धां सिद्धेश्वरीं सिद्ध-विद्या-धर-गणैर्युताम् ॥

हिन्दी अर्थ
विष्णु की प्रिया, महामाया, ब्रह्मा द्वारा पूजित,
सिद्धियों की अधिष्ठात्री देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Mahamaya, beloved of Vishnu, worshipped by Brahma,
the supreme giver of spiritual powers, surrounded by Siddhas.


॥ 6 ॥

श्लोक
मन्त्र-सिद्धि-प्रदां योनि-सिद्धिदां लिंग-शोभिताम् ।
प्रणमामि महा-मायां, दुर्गा दुर्गति-नाशिनीम् ॥

हिन्दी अर्थ
मंत्रों में सिद्धि देने वाली, सभी दुर्गति का नाश करने वाली
महामाया दुर्गा देवी को मैं नमन करता हूँ।

English Meaning
I bow to Goddess Durga, the great illusion,
bestower of mantra-siddhi and destroyer of all miseries.


॥ 7 ॥

श्लोक
उग्रामुग्रमयीमुग्र-तारामुग्र–गणैर्युताम् ।
नीलां नील-घन-श्यामां, नमामि नील-सुन्दरीम् ॥

हिन्दी अर्थ
उग्र स्वरूपिणी, तारा देवी, उग्र गणों से युक्त,
नील वर्ण की, मेघ समान श्याम देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to the fierce Goddess Tara,
dark blue like dense clouds, radiant and powerful.


॥ 8 ॥

श्लोक
श्यामांगीं श्याम-घटिकां, श्याम-वर्ण-विभूषिताम् ।
प्रणामामि जगद्धात्रीं, गौरीं सर्वार्थ-साधिनीम् ॥

हिन्दी अर्थ
श्याम अंगों वाली, श्याम वर्ण से सुशोभित,
सभी कार्यों को सिद्ध करने वाली जगन्माता को नमन।

English Meaning
I bow to the dark-hued Mother of the universe,
Gauri, who fulfills all righteous desires.


॥ 9 ॥

श्लोक
विश्वेश्वरीं महा-घोरां, विकटां घोर-नादिनीम् ।
आद्यामाद्य-गुरोराद्यामाद्यानाथ-प्रपूजिताम् ॥

हिन्दी अर्थ
विश्व की अधिष्ठात्री, आदि शक्ति,
आदि गुरु और आदि नाथ द्वारा पूजित देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to the Primordial Goddess, ruler of the universe,
worshipped by the first Guru and Adinath.


॥ 10 ॥

श्लोक
श्रीदुर्गां धनदामन्न-पूर्णां पद्मां सुरेश्वरीम् ।
प्रणमामि जगद्धात्रीं, चन्द्र-शेखर-वल्लभाम् ॥

हिन्दी अर्थ
धन और अन्न प्रदान करने वाली, लक्ष्मी स्वरूपा,
शिव की प्रिया दुर्गा देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Durga, bestower of wealth and nourishment,
beloved of Lord Shiva, the Mother of the universe.


॥ 11 ॥

श्लोक
त्रिपुरा-सुन्दरीं बालामबला-गण-भूषिताम् ।
शिवदूतीं शिवाराध्यां, शिव-ध्येयां सनातनीम् ॥

हिन्दी अर्थ
त्रिपुरसुन्दरी, बाल स्वरूपिणी, शिव की दूत,
शिव द्वारा पूजित सनातन देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to Tripura Sundari, the eternal youthful Goddess,
messenger and beloved of Lord Shiva.


॥ 12 ॥

श्लोक
सुन्दरीं तारिणीं सर्व-शिवा-गण-विभूषिताम् ।
नारायणीं विष्णु-पूज्यां, ब्रह्म-विष्णु-हर-प्रियाम् ॥

हिन्दी अर्थ
तारने वाली, नारायणी,
ब्रह्मा, विष्णु और शिव को प्रिय देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Narayani, the savior Goddess,
beloved and worshipped by Brahma, Vishnu and Shiva.


॥ 13 ॥

श्लोक
सर्व-सिद्धि-प्रदां नित्यामनित्य-गण-वर्जिताम् ।
सगुणां निर्गुणां ध्येयामर्चितां सर्व-सिद्धिदाम् ॥

हिन्दी अर्थ
सभी सिद्धियाँ देने वाली, सगुण और निर्गुण दोनों स्वरूप वाली देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to the eternal Goddess,
with form and beyond form, the giver of all attainments.


॥ 14 ॥

श्लोक
विद्यां सिद्धि-प्रदां विद्यां, महा-विद्या-महेश्वरीम् ।
महेश-भक्तां माहेशीं, महा-काल-प्रपूजिताम् ॥

हिन्दी अर्थ
महाविद्या स्वरूपिणी, महेश की भक्त,
महाकाल द्वारा पूजित देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Mahavidya, the supreme knowledge,
worshipped by Mahakala and beloved of Mahesh.


॥ 15 ॥

श्लोक
प्रणमामि जगद्धात्रीं, शुम्भासुर-विमर्दिनीम् ।
रक्त-प्रियां रक्त-वर्णां, रक्त-वीज-विमर्दिनीम् ॥

हिन्दी अर्थ
शुम्भ और रक्तबीज का संहार करने वाली,
रक्तवर्णा देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to the Mother of the universe,
destroyer of Shumbha and Raktabija.


॥ 16 ॥

श्लोक
भैरवीं भुवना-देवीं, लोल-जिह्वां सुरेश्वरीम् ।
चतुर्भुजां दश-भुजामष्टा-दश-भुजां शुभाम् ॥

हिन्दी अर्थ
भैरवी, भुवनेश्वरी, अनेक भुजाओं वाली शुभ देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Bhairavi, Bhuvaneshwari,
manifesting in many divine armed forms.


॥ 17 ॥

श्लोक
त्रिपुरेशीं विश्व-नाथ-प्रियां विश्वेश्वरीं शिवाम् ।
अट्टहासामट्टहास-प्रियां धूम्र-विनाशिनीम् ॥

हिन्दी अर्थ
त्रिपुरेशी, शिव की प्रिया,
धूम्रलोचन का नाश करने वाली देवी को नमन।

English Meaning
Salutations to Tripureshi, beloved of Shiva,
destroyer of the demon Dhumralochana.


॥ 18 ॥

श्लोक
कमलां छिन्न-मस्तां च, मातंगीं सुर-सुन्दरीम् ।
षोडशीं विजयां भीमां, धूम्रां च बगलामुखीम् ॥

हिन्दी अर्थ
कमला, छिन्नमस्ता, मातंगी, षोडशी, बगलामुखी
सभी महाविद्याओं को नमन।

English Meaning
I bow to Kamala, Chhinnamasta, Matangi, Shodashi and Bagalamukhi.


॥ 19 ॥

श्लोक
सर्व-सिद्धि-प्रदां सर्व-विद्या-मन्त्र-विशोधिनीम् ।
प्रणमामि जगत्तारां, सारं मन्त्र-सिद्धये ॥

हिन्दी अर्थ
सभी सिद्धियाँ देने वाली, मंत्रों को शुद्ध करने वाली
जगत को तारने वाली देवी को नमन।

English Meaning
I bow to Jagattarini, the essence of all mantras,
who grants complete spiritual perfection.

🌺 भावार्थ (Summary)

यह महाविद्या स्तोत्र देवी के सभी उग्र, सौम्य, सगुण-निर्गुण रूपों की स्तुति करता है। इसके पाठ से गुप्त नवरात्रि में विशेष सिद्धि, भय नाश, मंत्र शक्ति और देवी कृपा प्राप्त होती है।

🌺 दशमहाविद्या स्तोत्र के लाभ (Labh)

  • 🔱 गुप्त साधना एवं तांत्रिक सिद्धि में सहायक

  • 🛡️ नकारात्मक शक्तियों, भय व बाधाओं से रक्षा

  • 🧘‍♂️ ध्यान, एकाग्रता और आत्मिक शक्ति में वृद्धि

  • 🌸 देवी काली, तारा, त्रिपुरसुंदरी आदि की विशेष कृपा

  • 📿 गुप्त नवरात्रि में जप से तेज़ फल की प्राप्ति

  • 🔮 ग्रह बाधा, तंत्र बाधा एवं ऊर्जा असंतुलन में शांति

❓ Frequently Asked Questions (FAQ)

❓ गुप्त नवरात्रि क्या है?

👉 यह नवरात्रि का गुप्त स्वरूप है, जिसमें विशेष रूप से दशमहाविद्या साधना की जाती है।

❓ दशमहाविद्या कौन-कौन सी हैं?

👉 काली, तारा, त्रिपुरसुंदरी, भुवनेश्वरी, छिन्नमस्ता, भैरवी, धूमावती, बगलामुखी, मातंगी और कमला।

❓ क्या गृहस्थ दशमहाविद्या स्तोत्र का पाठ कर सकते हैं?

👉 हाँ, स्तोत्र रूप में पाठ सभी कर सकते हैं, बिना तांत्रिक विधि के।

❓ गुप्त नवरात्रि में इसका पाठ कब करें?

👉 ब्रह्ममुहूर्त या रात्रि के समय दीपक के साथ पाठ श्रेष्ठ माना जाता है।

❓ क्या यह स्तोत्र भय और बाधा नाशक है?

👉 हाँ, यह स्तोत्र आध्यात्मिक एवं ऊर्जात्मक सुरक्षा कवच प्रदान करता है।